Depressie geen ziekte maar oplossing
Depressie is niet enkel een ziekte van deze tijd, maar een roep van de ziel die niet langer zwijgen wil.
Wat wij vandaag depressie noemen, kenden onze voorouders als melancholie; een toestand van verbinding, niet van verlies. In traditionele, mythische of religieuze culturen was melancholie een ervaring van de ziel in relatie tot het Al: tot God, tot de kosmos, tot het mysterie. Het lijden had betekenis, was ingebed in een groter verhaal.
Pas met de moderniteit, die breuk begint al rond 1100–1200, ontstond het idee van een afgescheiden individu dat op zichzelf bestaat, en dus ook op zichzelf lijdt. Duizenden jarenlang waren geest en lichaam geen twee werelden, maar twee tonen van dezelfde muziek. Psyche en soma, geest en lichaam, adem en stof: één energie, één dans.
Wat wij vandaag depressie noemen, is daarom geen ziekte van het brein, maar van afgesnedenheid: gedachten los van het lichaam, de mens los van natuur, gemeenschap, en het mysterie dat wij vroeger ‘ziel’ noemden.
De breuk rond 1200
Rond het jaar 1200 voltrok zich iets groots en bijna onzichtbaars. Het is de tijd van de Scholastiek, van Thomas van Aquino, van het begin van het rationele denken binnen het christendom. De filosoof Jean Gebser noemde het later de overgang van het mythisch-integrale bewustzijn naar het mentale-rationele bewustzijn.
Oftewel we gingen van heelheid naar dualiteit.
Maar je kunt het ook zien als een alchemische scheiding:
de Geest steeg op naar het rijk van het denken,
het Lichaam zonk in de aarde van de materie,
en de brug, de Ziel, verdampte in de nevel van het verstand.
Vanaf dat moment begon de mens zichzelf te zien als subject tegenover een objectieve wereld.
De taal van de ziel: mythen, symbolen, rituelen, werd langzaam vervangen door logica, rede en bewijs.
De wereldziel (anima mundi) verdween uit onze waarneming; de natuur werd stil, dood, ontzield.
Wij staan er buiten, of zelfs boven. En zo gedragen we ons ook.
Lichaam en geest: 2 delen van dezelfde energie
In oudere culturen werd geen onderscheid gemaakt tussen psyche en soma.
De Grieken gebruikten psychē voor adem, levensenergie.
De Chinezen spraken over Qi; de Indiërs over Prana.
Het was één continuum, één ademtocht van het Zijn.
Met Descartes kwam het dualisme: lichaam en geest als gescheiden substanties. Dat idee bracht grote vooruitgang in wetenschap en geneeskunde, maar ook een diepe spirituele verarming.
Vandaag zien we de terugslag: burn-outs, depressies, angststoornissen.
Vormen van energie die vastlopen omdat het systeem (de mens) gesplitst is in onderdelen die niet meer met elkaar communiceren.
De brug is verbroken. En de ziel probeert die weer te bouwen.
De terugkeer van het onderdrukte, “met wraak”
Wat niet bewust wordt, zoekt altijd een andere vorm.
Wat de rede verdringt, keert terug als gevoel.
Wat de geest verwerpt, spreekt via het lichaam.
Alles wat het rationele bewustzijn heeft buitengesloten: gevoel, verbeelding, mysterie, natuur, dood, keert nu terug via het onbewuste. In dromen, in kunst, in collectieve crises. En ja, ook in depressie.
De psyche dwingt ons opnieuw verbinding te maken.
Depressie is geen ziekte, maar de oplossing.
Een diepe uitnodiging tot diepte. Niet een stoornis van de hersenen, maar een poging van de ziel om het verloren verband te herstellen.
Vanuit een evolutionair perspectief bevinden we ons in transitie, een nieuwe fase in de wording van de mens.
Eerst moesten we onze instincten loslaten om individu te worden. Nu moeten we leren de ziel opnieuw te integreren; bewust, niet vanzelfsprekend.
Zoals het kind zijn ouders verlaat om volwassen te worden, moest de mens de mythische eenheid verlaten om zichzelf te vinden. En nu, na eeuwen van afgescheidenheid, leren we de polariteit overstijgen.
Evolutie van bewustzijn
Zie het zo:
Aan de ene kant Geest, aan de andere Lichaam.
Daartussen een brug, liminaal, levend, en die noemen we Ziel.
De Geest wordt gevoed door inzicht en gedachte,
het Lichaam door beweging en schepping.
De Ziel leeft van metaforen, van kunst, van muziek, van inspiratie.
Wanneer je doet wat je voelt, wanneer je maakt wat in je leeft,
wanneer je gedachten en je lichaam op dezelfde plek zijn,
dan verdwijnt tijd, verdwijnt pijn, verdwijnt het onderscheid.
Dan leef je in het midden.
Daar waar Geest, Lichaam en Ziel weer samenvallen.
Daar waar afgesnedenheid oplost in aanwezigheid.
Daar begint heelheid.
Daar begint ook SelfSo.
En daar leidt ons lesprogramma de ‘Vijf Stappen naar Verandering’ naartoe.
Ons tweede programma is bijna klaar: De Kunst van Dromen.
Beiden zorgen voor een nieuw bewustzijn. Het onbewuste bewust maken. Dat is waar SelfSo voor staat.
Neem alvast een kijkje in de Kamer van Dromen en lees de bijzondere verklaringen van dromen.
We houden je op de hoogte.
Erwin Steijlen
Erwin Steijlen is kunstenaar, componist, dichter, spreker en de maker van SelfSo, een platform voor persoonlijke ontwikkeling en maatschappelijke verandering.
SelfSo biedt een uniek online lesprogramma: De 5 Stappen naar Verandering, dat mensen helpt om in contact te komen met hun authentieke zelf — via kunst, muziek, poëzie en filosofie.
Erwin is ook auteur van verschillende boeken, waaronder Waartijd.
Doe de gratis proefles van ons lesprogramma:
Wauw dit komt weer BAM binnen. Prachtig wat je telkens schrijft en deelt. Dank hiervoor!
Wederom dank Kyra. Ik zoek naar antwoorden en schrijf wat ik voel.